१६ रोपनीमा ‘सतिसाले कृषि फर्म’ : माछापालनसँगै फिसिङ र माछाका परिकार बिक्री

अर्जुन लिम्बु, मोरङ। कुनै समय दक्षिण कोरियामा रोजगारी गरिरहेका केराबारी गाउँपालिका–५, सतिसालेका ३५ वर्षीय शेरबहादुर लिम्बू अहिले हुर्हुरे खोलाको किनारमा माछापालन व्यवसाय गरिरहेका छन्। पाँच वर्ष दक्षिण कोरियामा बसेर सन् २०२० मा नेपाल फर्किएका लिम्बूले स्वदेश फर्किएपछि आफ्नै ठाउँमा केही गर्ने सोच बनाए। त्यसैको परिणाम हो—सतिसाले कृषि फर्म।

करिब १६ रोपनी आफ्नै जग्गामा फैलिएको फर्ममा माछापालनसँगै अहिले फिसिङ र माछाका परिकार बिक्रीसमेत भइरहेको छ। व्यवसायलाई थप विस्तार गर्दै फर्मस्टे सञ्चालन गर्ने तयारीमा रहेका लिम्बूले कृषि उत्पादनसँगै मनोरञ्जन र खानालाई जोडेर फर्मलाई स्थानीय तथा आन्तरिक पर्यटकको गन्तव्य बनाउने प्रयास गरिरहेका छन्।

सन् २०२० देखि माछापालन सुरु गरेका लिम्बूका लागि सुरुवाती वर्षहरू सहज थिएनन्। माछापालनको सम्भावनाभन्दा पनि नयाँ व्यवसाय सुरु गरेको विषयलाई समाजले सुरुवातमा त्यति सकारात्मक रूपमा नलिएको उनको अनुभव छ। तर निरन्तरता दिँदै गएपछि पछिल्ला दुई वर्षदेखि माछापालन व्यवसायले राम्रो गति लिन थालेको उनी बताउँछन्।

आज भने त्यही फर्ममा माछा हेर्न, माछाका परिकार खान र फिसिङको अनुभव लिन आउने आन्तरिक पर्यटक देखिन्छन्।

कोरियाबाट फर्किएर आफ्नै ठाउँमा

लिम्बू सन् २०१५ मा रोजगारीका लागि दक्षिण कोरिया गएका थिए। पाँच वर्ष कोरियामा बसेपछि सन् २०२० मा नेपाल फर्किए।

विदेशमा रहँदा नै नेपाल फर्किएपछि आफ्नै व्यवसाय गर्ने सोच बनाएका उनले स्वदेश आएपछि सुरुमा बङ्गुर पालन गर्ने योजना बनाए। कुखुरा र बाख्रा पालनको प्रयास पनि गरे। तर ती व्यवसायबाट अपेक्षित परिणाम नआएपछि स्थानीय वातावरण र आफ्नो जमिनको अवस्था हेरेर माछापालन रोजे।

हुर्हुरे खोलाको किनारमा रहेको जमिन र प्राकृतिक पानीको उपलब्धता माछापालनका लागि अनुकूल देखिएपछि उनले पोखरी निर्माण गरेर व्यवसाय सुरु गरे।

सुरुवातमा समाजले व्यवसायलाई त्यति राम्रो नमान्दा पनि उनले काम छाडेनन्। समयसँगै माछापालनको परिणाम देखिन थालेपछि व्यवसायप्रतिको धारणा पनि बदलिँदै गएको उनको अनुभव छ।

अहिले श्रीमती, छोरी र एक जना कर्मचारीको सहयोगमा फर्म सञ्चालन भइरहेको छ।

हर्डनको सहयोगले व्यवसाय व्यवस्थित बनाउन सहयोग

माछापालन सुरु गरेको केही समयपछि लिम्बू **पहाडी ग्रामीण विकास संस्था उत्तरी मोरङ (हर्डन)**सँग जोडिए। करिब तीन वर्षदेखि हर्डनसँग सहकार्य गर्दै आएका उनले व्यवसाय व्यवस्थापन र सञ्चालनसम्बन्धी विभिन्न तालिम लिएका छन्।

हर्डनबाट व्यवसाय कसरी सञ्चालन गर्ने, व्यवसाय व्यवस्थापन कसरी गर्ने तथा बैंकबाट ऋण लिने प्रक्रियालगायतका विषयमा तालिम प्राप्त गरेको लिम्बू बताउँछन्। व्यक्तित्व तथा नेतृत्व विकाससम्बन्धी तालिमसमेत प्राप्त गरेका उनले हर्डनबाट सहुलियतपूर्ण ऋणसमेत लिएका छन्।

व्यवसायलाई परम्परागत रूपमा चलाउनेभन्दा योजनाबद्ध रूपमा अघि बढाउन हर्डनबाट प्राप्त तालिमले सहयोग गरेको उनको अनुभव छ। सहुलियतपूर्ण ऋणले व्यवसायमा थप लगानी गर्न र फर्म विस्तार गर्नसमेत सहज भएको उनी बताउँछन्।

दक्षिण कोरियाबाट फर्किएर सुरु गरेको व्यवसायलाई क्रमशः माछापालन, फिसिङ, माछाका परिकार र आगामी दिनमा फर्मस्टेसम्म विस्तार गर्ने सोच बनाउन हर्डनसँगको सहकार्यले पनि आधार तयार गरेको उनको भनाइ छ।

हुरहुरे खोलाको किनारमा माछापालन।

सतिसाले कृषि फर्म हुर्हुरे खोलाको किनारमा रहेको छ। यहाँको जमिनमा प्राकृतिक रूपमा पानीको स्रोत रहेकाले माछापालनका लागि अनुकूल वातावरण बनेको लिम्बू बताउँछन्।

पहिले यही क्षेत्रमा हिउँदमा धान खेती हुने गरेको थियो। जमिनमा पानीको स्रोत रहेकाले पोखरी खनेपछि पानी नजम्ने समस्या नहुने देखेपछि उनले माछापालन सुरु गरेका हुन्।

हाल फर्ममा ग्रास कार्प, कमन कार्प, सिल्भर कार्पलगायत विभिन्न प्रजातिका माछा पालिएका छन्।

माछाका भुरा बाहिरबाट ल्याइन्छ। अहिले सानो आकारका भुरा खरिद गरेर फर्मकै छुट्टै पोखरीमा केही समय हुर्काउने र त्यसपछि मुख्य पोखरीमा सार्ने गरिएको छ।

माछा हेर्न आउनेलाई फिसिङको अनुभव।

माछापालनलाई थप आकर्षक बनाउन लिम्बूले करिब दुई महिनाअघि फिसिङ सेवा सुरु गरेका छन्। धरान आसपासमा फिसिङको नयाँ चलन बढ्दै गएको देखेपछि आफ्नै फर्ममा पनि यस्तो सुविधा सञ्चालन गर्न सकिने सोचले फिसिङ सुरु गरिएको हो।

फिसिङका लागि ग्राहकले निश्चित शुल्क तिरेर दिउँसो १ बजेदेखि साँझ ६ बजेसम्म रड प्रयोग गरी माछा मार्न पाउँछन्। माछा परेमा लैजानसमेत पाउने व्यवस्था छ।

बाँसको साधारण रडका लागि १५० रुपैयाँ, अर्को प्रकारको रडका लागि २०० रुपैयाँ र रील घुमाउने रडका लागि २५० रुपैयाँ शुल्क लिइन्छ।

फिसिङ सुरु भएपछि सतिसाले कृषि फर्ममा नयाँ खालका ग्राहक थपिएका छन्। नजिकका क्षेत्रबाट मात्र होइन, इटहरी र धरानलगायतका ठाउँबाट पनि समूह बनाएर मानिसहरू फिसिङका लागि आउन थालेका छन्।

‘रमाइलो हुने रहेछ, फेरि आउन मन लाग्यो’।

फिसिङको अनुभव लिन आज फर्ममा पुगेका इटहरी–१२, खनारका सञ्जयकुमार मिश्र, विक्की सोनार, जोसेफ विश्वास र मनोज खड्का समूह बनाएर आएका थिए।

फर्ममा माछा मार्ने र वरपरको वातावरणमा समय बिताउने अवसरले उनीहरूलाई नयाँ अनुभव दिएको बताउँछन्। फिसिङको अवधारणा नै आफूहरूलाई मन परेको उनीहरूको भनाइ छ।

धरान–१५ बाट आएका निशान लिम्बू, जुगल गिरी र सुजन लिम्बू पनि छ जनाको समूहमा फिसिङका लागि पुगेका थिए। फिसिङ गर्दै समय बिताउँदा रमाइलो हुने भएकाले समूह बनाएर आएको उनीहरूले बताए।

त्यस्तै धरान–६, पानमाराबाट आएका आयुष मगर पनि फर्ममा फिसिङको अनुभव लिन पुगेका थिए। माछापालनसँगै मनोरञ्जनका लागि फिसिङ गर्न पाउने भएकाले आफूलाई यो अवधारणा रमाइलो लागेको उनको प्रतिक्रिया छ।

फर्ममा आउने ग्राहकका लागि फिसिङ केवल माछा मार्ने गतिविधि मात्र नभएर परिवार तथा साथीभाइसँग समय बिताउने माध्यमसमेत बन्दै गएको छ।

फर्ममै माछाका परिकार बिक्री।

फिसिङसँगै फर्ममा माछाका परिकार बिक्री गर्ने कामसमेत अघि बढाइएको छ। फर्ममै उत्पादन भएको माछालाई ग्राहकले फिसिङमार्फत समात्न सक्ने र माछाका परिकारका रूपमा उपभोग गर्न सक्ने वातावरण बनाउने प्रयास गरिएको छ।

यसले फर्ममा उत्पादन भएको माछाको स्थानीय खपत बढाउन सहयोग पुगेको लिम्बू बताउँछन्। अहिले बाहिरी बजारमा माछा पठाउनुपर्ने अवस्था नरहेको र फर्ममै आउने ग्राहकबाट माछाको खपत भइरहेको उनको भनाइ छ।

मासिक वा वार्षिक कति माछा बिक्री हुन्छ भन्ने व्यवस्थित तथ्यांक भने अहिलेसम्म राखिएको छैन। त्यसैले माछाको वास्तविक खपतको ठ्याक्कै परिमाण भन्न नसकिने लिम्बू बताउँछन्।

एक करोडभन्दा बढी लगानी।

लिम्बूले विदेशमा कमाएको रकमसँगै ऋण लिएर व्यवसायमा लगानी गरेका छन्। जग्गासहित हालसम्म एक करोड रुपैयाँभन्दा बढी लगानी भइसकेको उनको भनाइ छ।

करिब १६ रोपनी आफ्नै जग्गामा पोखरीलगायतका संरचना निर्माण गरेर व्यवसाय सञ्चालन गरिएको छ।

केही समयअघिसम्म फर्मको वार्षिक कारोबार/आम्दानी करिब २० लाख रुपैयाँ आसपास हुने गरेको लिम्बू बताउँछन्। फिसिङ सुरु भएपछि कारोबार बढेको र अहिले मासिक करिब तीन लाख रुपैयाँभन्दा बढी कारोबार हुने गरेको उनको भनाइ छ।

तर तीन लाख रुपैयाँलाई नाफा मान्न नमिल्ने उनले स्पष्ट पारेका छन्। माछाका भुरा, दाना, सञ्चालनलगायतका खर्च कटाएपछि हाल मासिक करिब एक लाख रुपैयाँ बचत हुने अवस्था रहेको उनले बताए।

यी आर्थिक विवरण फर्म सञ्चालकले दिएको अनुमानित विवरण हुन्। व्यवस्थित लेखा तथा बिक्री अभिलेख नरहेकाले यसलाई लेखापरीक्षण गरिएको वित्तीय तथ्यांकका रूपमा लिन मिल्दैन।

अब फर्मस्टेको तयारी।

माछापालन र फिसिङमा सीमित नराखी फर्मलाई कृषि तथा मनोरञ्जनसँग जोडिएको गन्तव्य बनाउने योजना लिम्बूको छ।

त्यसका लागि अब फर्मस्टे सञ्चालन गर्ने तयारी भइरहेको छ। फर्ममा आउने ग्राहकले माछापालन हेर्न, फिसिङ गर्न, माछाका परिकार खान र भविष्यमा त्यहीँ बस्न सक्ने गरी सेवा विस्तार गर्ने योजना छ।

फर्मस्टेका लागि दर्ता प्रक्रिया अगाडि बढिरहेको र चाँडै दर्ता गर्ने तयारीमा रहेको लिम्बूले बताए।

हाल श्रीमती, छोरी र एक जना कर्मचारीको सहयोगमा व्यवसाय सञ्चालन भइरहेको छ। व्यवसाय विस्तार भएपछि थप एक जना कर्मचारी राख्ने योजना रहेको उनको भनाइ छ।

व्यवसायले बदलिँदै गएको धारणा

सुरुवाती दिनमा समाजले त्यति राम्रो नमान्दा पनि निरन्तरता दिएका लिम्बू अहिले आफ्नो व्यवसायप्रति सन्तुष्ट छन्। दुई वर्षयता माछापालन राम्रो हुँदै गएको र फिसिङ सुरु गरेपछि फर्ममा ग्राहकको आवागमनसमेत बढेको उनी बताउँछन्।

उनका लागि व्यवसाय केवल आम्दानीको माध्यम मात्र होइन, विदेशबाट फर्किएपछि आफ्नै ठाउँमा केही गर्न सकिन्छ भन्ने प्रमाण पनि हो।

दक्षिण कोरियामा कमाएको पैसा नेपालमै लगानी गरेर सुरु गरिएको व्यवसाय अहिले माछापालनबाट फिसिङ, माछाका परिकार र फर्मस्टेको योजनासम्म पुगेको छ।

आफ्नो ठाउँको स्रोत र सम्भावना पहिचान गर्न सके गाउँमै बसेर पनि व्यवसाय गर्न सकिने लिम्बूको अनुभव छ। सरकार तथा स्थानीय तहबाट आवश्यक सहयोग, प्रोत्साहन र सहज वातावरण प्राप्त भएमा यस्ता व्यवसाय अझ विस्तार गर्न सकिने उनको विश्वास छ।

स्थानीय युवालाई आफ्नै ठाउँमा व्यवसाय गर्न प्रेरित गर्ने र गाउँमै रोजगारी सिर्जना गर्ने उद्देश्यले व्यवसायलाई विस्तार गर्दै लैजाने उनको योजना छ।